top of page
  • Tinne Horemans

17.8 Taurus nodigt studenten uit bij hem thuis

Aan tafel bij filosoof Taurus discussieerden we doorgaans - en het ging er vrolijk aan toe - over wetenschappelijke vragen als deze: ‘Waarom bevriest olie zo snel en zo dikwijls? En wijn zelden? En azijn haast nooit? En waarom bevriest het water van rivieren en bronnen wél bij vrieskou, maar het water van zee niet?

1 Meestal onthaalde filosoof Taurus ons voor het gastmaal wanneer de avond viel; in Athene is dit het moment van de hoofdmaaltijd (1).

2 Dikwijls bestond de basis of de basiselementen van de maaltijd uit één pot Egyptische bonen en een pompoen, voor die gelegenheid in kleine stukjes gehakt (2).

3 Op een dag, toen we aangeschoven waren en uitkeken naar de maaltijd, kwam een slaafje met de pot en zette die op tafel. Taurus gaf het slaafje het bevel wat olie in de pot te doen.

4 Dit slaafje was geboren in Athene. Hij was nog geen acht jaar oud en enorm vrolijk. Hij barstte van de vitaliteit - typisch voor zijn leeftijd en zijn roots.

5 Het slaafje kwam met een kruik van Samos. Die was tot op de bodem leeg, maar dat had hij niet door. Hij draaide de kruik om alsof er olie in zat. Met z’n handen keerde hij alle kanten van de kruik om, precies zoals hij dat gewoon was, maar geen druppel olie kwam eruit.

6 Het slaafje maakte zich druk, keek woest naar de kruik, schudde nog heftiger, en draaide de kruik opnieuw om in de pot.

7 Iedereen lachte. Zacht, je kon het nauwelijks horen. Waarop het slaafje in het Grieks - puur Attisch Grieks - zei: "Lach niet. Er zít olie in. Weet je niet hoe koud het deze morgen was? Het is bevroren."

8 "Hé, domoor", zei Taurus al lachend, "moet jij nu niet snel op zoek naar olie?" Het slaafje ging de deur uit om olie te kopen. Dat ze nu moesten wachten, vond Taurus helemaal niet vervelend (3). Hij zei: "Er moet olie in de pot, want ik zie hoe ongelooflijk heet hij wordt. Blijf er met je handen maar vanaf. Nu dit slaafje ons heeft herinnerd aan het feit dat olie in de regel bevriest, laten we uitzoeken waarom olie zo snel en gemakkelijk bevriest,

9 en wijn bijna nooit."

10 Taurus keek me aan en wilde mijn antwoord weten. Ik zei dat ik vermoedde dat wijn minder snel bevriest omdat het spoortjes bevat van een zekere hitte en omdat het van nature vuriger is. En dat Homerus wijn om die reden αἲθοψ [Nl. vurig] noemde, en niet vanwege de kleur zoals velen denken (4).

11 "Het klopt wat je zegt", zei Taurus. "Haast iedereen weet dat het lichaam opwarmt als je wijn drinkt.

12 Maar olie verwarmt evengoed. Ook olie bezit de kracht het lichaam op te warmen.

13 Meer nog, als warmere dingen moelijker bevriezen bij vrieskou, volgt daaruit dat koudere dingen gemakkelijker bevriezen bij vrieskou.

14 En toch. Azijn is van alle dingen het meest verkoelend, maar het bevriest nooit.

15 Zou olie dan sneller bevriezen omdat het zo glibberig is? Glibberige en slijmerige dingen lijken namelijk gemakkelijker te bevriezen."

16 Ook de volgende vraag vond Taurus boeiend. "Waarom bevriest het water van rivieren en bronnen wél bij vrieskou en al dat water van de zee nooit? Herodotus de geschiedschrijver zegt evenwel, tegen de opinie van bijna alle kenners van deze materie in, dat de Bosporische Zee (de zeestraat die men ook de Kimmerische Bosporus noemt) en de Scythische Zee (het geheel van de twee zeeën [die door deze zeestraat verbonden worden, red.]) bij vrieskou bevriezen en tot stilstand komen." (5)

17 Terwijl Taurus dit zei, kwam het slaafje weer binnen. De pot was afgekoeld en het was tijd om te eten en te zwijgen.

Noten bij de vertaling

(1) In Rome viel dat moment heel wat vroeger, meestal tijdens het negende uur (of ergens tussen 14u en 16u). Vandaag vindt de hoofdmaaltijd in Athene nog altijd later plaats dan in Rome, maar zo groot is het verschil niet meer.

(2) De keuze voor een bescheiden, vegetarische maaltijd staat in schril contrast met de copieuze eetgewoonten van tijdgenoten - bespot door de satiricus Lucianus.

(3) Deze zelfbeheersing doet een beetje denken aan die van Plutarchus, in de chreia vermeld door Taurus in NA 1.26.8. De vraag over het al dan niet bevriezen van vloeistoffen (de wijn of de zee) wordt ook gesteld door Avicenna in de Saturnalia van Macrobius, 7.12.28.

(4) Ilias, 1 462.

(5) De 'Kimmerische Bosporus' is de huidige Straat van Kertsj die de verbinding vormt tussen de Zwarte Zee en de Zee van Azov. Herodotus heeft het over ‘de zee’ waarbij hij verwijst naar de Zee van Azov [Palus Maeotis] en de Zwarte Zee [Ponutus Euxinus]. De term ‘Scythisch’ gebruikt hij niet. Dit fragment komt uit Hist. 4.28

Literatuur

R. Marache, Aulu-Gelle. Les nuit Attiques. Livres XVI-XX (Parijs 2002)

J. C. Rolfe, Gellius. Attic Nights. Books 14-20 (Londen 1952)


Meer weten?


Meer over Taurus' optreden in de Attische Nachten lees je in: Tinne Horemans, College lopen in de Oudheid. Gellius als lid van de inner circle, Hermeneus 94.2, p. 23-26

Comments


bottom of page