top of page
  • Tinne Horemans

9.15 Een brabbelaar is geen redenaar

Een essay over een 'fictief juridisch geschil' [Lat. controversia] (1), wat de Grieken ἄπορος noemen.

1 Tijdens de vrije zomerdagen ging ik met Antonius Julianus, een redenaar, naar Napels om de hitte in de stad te ontvluchten.

2 Daar ontmoetten we een jongeman, uit de rijkere klasse, die bij leermeesters studeerde in beide talen [Latijn en Grieks, red.] en zich toelegde op de Latijnse welsprekendheid om als advocaat in Rome rechtszaken te bepleiten.

3 Deze jongeman smeekte Julianus om een voordrachtsoefening bij te wonen. Julianus vertrok om naar hem te gaan luisteren en ik liep met hem mee.

4 Toen de jongeman op het toneel verscheen, sprak hij - voor hij zijn voordracht zou gaan geven - op een toon waaruit meer trots en ijdelheid sprak dan bij zijn leeftijd paste. Hij droeg ons op enkele controversiae te bedenken.

5 Er was ook een leerling van Julianus bij, rad van tong en snel van geest. Die vond de baldadigheid van deze jongeman, zijn vermetelheid om het risico te nemen - met Julianus als toehoorder - een snel in elkaar geflanst betoog af te steken, aanstootgevend.


6 Om deze jongen op de proef te stellen, gaf hij een controversia die een onmogelijke paradox bevatte. Een type controversia dat de Grieken ἄπορος ['moeilijk op te lossen', 'zonder uitweg'] noemen. Wat je in het Latijn treffend zou kunnen vertalen met inexplicabile (3) of ‘onoplosbaar’.

7 Het juridisch geval (controversia) luidde zo: “Stel dat zeven rechters de zaak van een beklaagde onderzoeken. Een vonnis is rechtsgeldig als de meerderheid van de rechters dat onderschrijft. Wanneer nu deze zeven rechters de zaak hebben gehoord, oordelen twee dat de beklaagde verbannen moet worden, twee anderen willen hem een boete opleggen en de laatste drie vinden dat hij de doodstraf verdient.

8 In overeenstemming met de uitspraak van drie rechters wordt voor de beklaagde de doodstraf geëist, maar die gaat in beroep.”

9 Zodra de jongeman dit gehoord had, begon hij - zonder even na te denken of de andere voorstellen af te wachten - in een verbijsterend snel tempo allerlei elementen op te sommen die iets met de kwestie te maken hadden. Een warrig betoog bracht hij voort, overladen met holle frases. Een eindeloze stortvloed van nietszeggende woorden was het. Terwijl leden uit z'n gevolg - die het gewend waren naar hem te luisteren - opsprongen en hem luid aanvuurden, werd Julianus rood. Het zweet brak hem uit. Ellendig en beroerd voelde hij zich. En toen de jongeman, na duizenden wauwelende zinnen (3), er eindelijk een eindelijk een einde aan maakte en wij ervandoor konden gaan, kwamen z'n vrienden en kameraden achter Julianus aan om te vragen wat hij erover dacht.

11 En hierop antwoordde Julianus - erg gevat: “Vraag me niet wat ik ervan denk; welsprekend is deze jongeman sine controversia (4).”


Noten bij de vertaling


(1) In de antieke scholen waar welsprekendheid werd onderwezen kregen studenten onder meer de opdracht voordrachten te geven over een verzonnen juridisch geval, een fictief geschilpunt, een zogeheten controversia.


(2) Het gaat om de rechterlijke vakanties die plaatsvinden in juli [Lat. messium] en in september [Lat. vindemiarum].


(3) Nu is dit juridisch geval niet per se 'onoplosbaar'. Je zou nodig geweest zijn om de jury te laten stemmen over elk van deze straffen, tot er een meerderheid is.


(3) 'Gawauwel'. Gellius schrijft hier ‘deblateratis’, van het werkwoord deblaterare waaraan hij in dit essay een eigen betekenis geeft, nl. ‘opdreunen’. 'Blaterare' betekent 'kletsen, leuteren, babbelen.' Het voorvoegsel 'de-' versterkt die betekenis.


(4) Sine controversia (Nl. zonder controversia) wordt hier gebruikt in de dubbele betekenis van het woord controversia: “zonder twijfel” & “zonder protest”, bijvoorbeeld dat van Julianus.


Literatuur

J.C. Rolfe, Aulus Gellius. The Attic Nights. Books 6-13 (Londen 1946)


R. Marache, Aulu-Gelle. Les Nuits Attiques. Livres V-X (Parijs 2002)






















Comments


bottom of page